Verhalen die blijven – Patrick Wouters over schrijven, reizen en herinneren

Lawang Sewu: het huis met de duizend deuren, Semarang, Indonesië

Geboren in Den Haag, opgegroeid in Rijswijk en – na een lang uitstapje naar het Groene Hart – sinds 2018 weer terug in het Rijswijkse. Schrijver Patrick Wouters publiceerde twee boeken, waarvan het meest recente de titel Rauw/Rouw draagt: het pure verhaal van het verlies van een vriend en de zoektocht naar wat daaraan voorafging.

Sinds zijn jeugd, die zich afspeelde in de wijk Steenvoorde-Noord, schrijft Patrick verhalen. De voedingsbodem daarvoor werd gelegd op de voormalige school aan de Dr. Poelslaan en de Pius XII, die later opging in de Petrusschool.
Aan onderwerpen uit zijn onbezorgde jeugd geen gebrek. Een belangrijke rol is weggelegd voor het migratieverhaal van zijn ouders en grootouders, die in 1958 gedwongen Indonesië verlieten. Dat verhaal blijkt een onuitputtelijke inspiratiebron.

De ander zien
Tegenwoordig wordt het verhaal van de Indische Nederlander gezien als een van de eerste grote migratieverhalen in Nederland. Een verhaal van verbinding: een nieuwe plek vinden en creëren – iets wat veel nieuwe Nederlanders door de jaren heen hebben moeten doen. Dat fascineert hem:
‘Alle mensen, alle Nederlanders – multicultureel of niet – hebben een verhaal. Dat is iets wat ons bindt. Waar we van kunnen leren en groeien. Ook naar elkaar toe. Door de ander echt te zien, kunnen we verdeeldheid overwinnen.’

In 2022 debuteerde hij met Vlucht in de werkelijkheid, een mozaïekvertelling over de vriendschap tussen twee jongens die elkaar sinds hun twaalfde kennen, elkaar rond hun zeventiende uit het oog verliezen en elkaar in hun dertiger jaren terugvinden in het Nationaal Archief in Den Haag. Ze hervatten hun vriendschap, en gaandeweg ontvouwt zich hun gedeelde familiegeschiedenis in een gezamenlijk boekproject. Met flashbacks naar Nederlands-Indië, Indonesië en Suriname. Wouters schreef delen van het boek in zowel Indonesië als Suriname.

‘Ik wilde schrijven over thema’s als vriendschap, mentale gezondheid, familierelaties, kolonialisme en migratie. Maar lezers vooral op het spoor zetten om de andere kant van de Nederlandse geschiedenis zelf te ontdekken.’

Na Vlucht in de werkelijkheid bleven veel lezers met vragen achter. In het opzichzelfstaande vervolg Rauw/Rouw wordt een tipje van de sluier opgelicht. Het boek speelt zich af in het heden, maar ook het Den Haag en New York van de jaren zeventig vormen het decor van enkele scènes. Indonesië en Suriname keren eveneens terug als belangrijke plaatsen waar de hoofdpersonen het nodige beleven.
Rauw/Rouw is rauwer van stijl dan zijn debuut.
‘Mijn tweede boek is ook het resultaat van een persoonlijke ontwikkelingsreis. Ik hoop dat lezers de gelaagdheid ervan en de knipoog hier en daar kunnen waarderen.’

Mijmermomenten
Momenteel werkt Wouters aan Onderweg, een los te lezen vervolg op Rauw/Rouw. Onlangs maakte hij opnieuw een schrijfreis naar Indonesië. Daar ontstond ook het idee voor een geïllustreerde bundel mijmermomenten, onder de titel Ik was daar nog even. Enkele daarvan zijn als voorpublicatie te vinden op zijn website.

‘Schrijven is ook veel onderzoek doen op inspiratieplekken. Indonesië en Suriname zijn landen waar ik veel verhalen mocht optekenen van mensen die hun persoonlijk lief en leed met me wilden delen.’

De boeken van Patrick Wouters zijn verkrijgbaar bij iedere (online) boekhandel. Gesigneerde exemplaren zijn te bestellen via zijn website. Op senangproducties.com vind je achtergrondinformatie over de totstandkoming van zijn boeken en impressies van boekpresentaties in zowel Suriname als Nederland.

© Lunar teksproducties

Een verkorte versie van dit artikel is gepubliceerd op https://inrijswijk.com/

Vergeten foto

In het breekbare portret van Kaliemag,
mijn betovergrootmoeder,
is zichtbaar wat verdwenen is.
Haar blik, zacht en ondoorgrondelijk,
weerspiegelt een leven van eenvoud en veerkracht.

Van Kudus naar Semarang en Ambarawa,
blootsvoets door de jaren,
droeg ze verhalen
die nu slechts fluisteren
aan de randen van mijn herinnering.

Haar naam, vastgelegd in een oude huwelijksakte,
verbindt mij met een verleden
dat ik nooit heb gekend.

En toch, in de stilte van haar portret,
voel ik een diepe verbondenheid.
Een stille trots,
dat haar leven,
hoe anoniem ook voor de geschiedenis,
deel uitmaakt van wie ik ben.

Uit: Ik was daar nog even
Een bundel mijmermomenten in wording – Patrick Wouters

Nog even

De ochtend van vertrek.
Een afscheid zonder woorden,
zoals de zee zich terugtrekt
zonder belofte,
zonder verwijt.

Ik laat het achter:
de hectiek van Jakarta
de ochtenddauw van Magelang
de stilte van Ambarawa
de onpeilbare diepte van
het meer Rawa Pening
Semarang,
waar het verleden nooit ver weg is
desa Tembi
met zijn stemmige zijn
Borobudur
in adembenemd licht
Surabaya’s trots en
Sanur
waar de dagen zich
traag lieten vallen.
Sidemen
als een ademtocht
na een lang gesprek.

Gezichten keken me aan
zonder oordeel
zonder haast.
Ze vroegen niets
en gaven alles
in een glimlach.

Nederland wacht —
met beleefde afstand
en ogen die je zien
maar niet echt ontmoeten.
Waar je wieg ook stond —
je blijft er altijd
de ander.

Maar ik ben niet kwijt
wat ik vond.
Ik draag het in me,
zoals batik
een onuitgesproken verhaal draagt,
zoals gamelan blijft klinken
in de stilte van een andere tijd.

Dit is geen vaarwel.
Ik zeg alleen:
nog even niet.

Uit: Ik was daar nog even
Een bundel mijmermomenten in wording – Patrick Wouters

Zoek jezelf

Gunung Agung
blijft in nevelen gehuld,
alsof hij zeggen wil:
keer eerst naar binnen,
naar jezelf.

Dus ik blijf zitten.
Met regen op het dak
en stilte met ruis
in mij.

De buitenwereld
lekt langzaam weg.
Tijd is nergens.
Ik hoef niets.

Alleen luisteren
naar wat komt
achter gesloten ogen
en open ramen.

En ergens,
tussen de druppels door,
vindt een zin
mijn hand terug.

Uit: Ik was daar nog even
Een bundel mijmermomenten in wording – Patrick Wouters

Last photo is made by @dineorabali my daily breakfast spot in #Sidemen. No copyright infringement intended.

Ritme van de regen

// Ritme van de regen

In Nederland
keer ik me af van je, regen.
Grijs en nat als je bent,
weerhoud je mij van buiten.

Maar hier
in de tropen breng je adem.
Bepaal jij het ritme
van de dag.
Van het wachten.
Van het stilstaan.

Wie reist voor mooi weer
kan dat idee beter loslaten.
De wereld is veranderd.
Het klimaat spreekt.
De lucht, vervuild.
De politiek, vergiftigd.
De toekomst: ongewis.
En toch ga ik.
Nog steeds.
Schuldbewust, maar zonder schaamte.
Ik vlieg om te vertragen.
Want als ik langer blijf maak ik minder vlieguren—
houd ik mezelf voor.

Terwijl de trein met airco
door het Javaanse landschap glijdt,
weet ik:
het leven
is soms een vat
van tegenstellingen.

Uit: Ik was daar nog even
Een bundel mijmermomenten in wording – Patrick Wouters

Schilderij van Mikel Zabalza, privécollectie: cadeau gekregen van Melissa en Philip.

Een gedeelde droom

Van de droge moesson
is niets te merken.
Het regent intens.
Klimaatverandering
gaat ook aan Indonesië niet voorbij,
maar niemand die het geloven wil.

Op de veranda
luister ik naar het meditatieve gekletter.
De regen neemt de tijd.
Ik ook.
Mijn gedachten gaan waar ze willen.
Er is ruimte.

Als de avond valt
en de moesson even zwijgt,
roept de tokeh
negen keer zijn naam.
Alsof ook hij bevestigt
dat ik hier echt ben.

Geluk is deze reis
sowieso met mij.
Met ons.
Het onverwachte samen
bracht me veel.

Hier, op Bali,
sla ik de ingeslagen weg
nog even alleen in.

Met de woorden van het oceaankind in mijn hoofd:
A dream you dream alone is only a dream.
A dream you dream together is reality.

Uit: Ik was daar nog even
Een bundel mijmermomenten in wording – Patrick Wouters

In deze reis ervoer ik de kracht van samen: twee mensen, ieder met een eigen koers, die ervoor kiezen een wereld te delen.
Zoals het motto van onze relatie het zegt:
Two individuals who maintain their own lives and create another one together.
De woorden van conceptual artist Yoko Ono, het oceaankind, herinneren me eraan: een gedeelde droom is geen verlangen meer, maar werkelijkheid.

Brutalen hebben de halve wereld, maar van die andere helft blijven ze met hun poten af

In een interview in 1968 in The National Theatre gaf John Lennon uiting aan een cynische kijk op politici. Hij stelde dat hij geloofde dat “onze maatschappij wordt bestuurd door krankzinnige mensen met krankzinnige doelen”. Dit perspectief sluit aan bij zijn bredere kritiek op maatschappelijke structuren en zijn latere activisme gericht op vrede en sociale rechtvaardigheid. Lennon besprak ook zijn opvattingen over de Vietnamoorlog en zijn anti-oorlogssentimenten, die sterker werden naarmate hij meer politiek bewustzijn kreeg.

De kijk van John Lennon (1940-1980) op de werkelijkheid heeft nog niets aan kracht ingeboet, getuige de geopolitieke en egopolitieke ellende die momenteel over ons wordt uitgestort door rancuneuze, racistische en fascistische bullies in binnen- en buitenland. Kwaadaardige politiek en dito politici, gefaciliteerd door delen van de vrije pers, die zonder schroom het narratief van de macht napraat en herkauwt.