Op mijn verjaardag, dinsdag 16 april 2024, was ik gast bij het Erasmus Huis in Jakarta. Hét cultureel centrum waar de Nederlandse cultuur wordt gepresenteerd. Gevestigd op het terrein naast de Nederlandse ambassade. Ik werd allerhartelijkst ontvangen door directeur Niek de Regt en communicatiemedewerker Oxalis Atindriyaratr, die zorg droeg voor film, foto’s en interview.
Ambassadeur Lambert Grijns nam een exemplaar van Vlucht in de werkelijkheid in ontvangst. Het boek krijgt ook een plek in de bibliotheek van het Erasmus Huis.
Met het brengen van mijn boek naar Indonesië, is het verhaal dat ik wilde vertellen thuisgebracht. Een geweldig verjaardagscadeau. Mijn verblijf van een maand in Indonesië heeft het werk aan mijn tweede boek ook verder gebracht.
Binnenkort meer beeldmateriaal via de bekende socials.
Fotografie: Oxalis Atindriyaratr, Erasmushuis Jakarta
Vrijdag 23 februari 2024 stond Vlucht in de werkelijkheid centraal in de podcast The Bridge A (No) Fara. Ik kijk terug op een mooi en openhartig gesprek met presentator en schrijver Chester Mijnals en cohost Raoul Pengel. Thema’s die voorbij komen zijn onder meer mentale gezondheid, kolonialisme, slavernijverleden en diversiteit en inclusie.
Een cross-over van Oost en West. Dat is nog steeds het concept van het grootste (?) Euroaziatische festival ter wereld: de Tong Tong Fair. Nog tot en met zondag 10 september te bezoeken op het Malieveld in Den Haag.
Zaterdagmiddag 2 september signeerde ik mijn boek Vlucht in de werkelijkheid bij Pasar Boekoe (stand Stichting Tong Tong) en in de avond ging ik bij Studio Tong Tong in gesprek met Ricci Scheldwacht over de achtergronden van mijn boek aan de hand van enkele beelden (Djam Boekoe).
Mij gaat het bij signeersessies vooral om de mooie, verrassende ontmoetingen en gesprekken die ontstaan. Over je boek en de totstandkoming ervan is het altijd fijn vertellen. Maar ook de verhalen van de belangstellenden zijn goud waard. Ik mocht me ook in de belangstelling van tieners verheugen die meer over hun familiegeschiedenis willen weten. Geen heden zonder verleden. Educatie!
Stories of mixed identities Interessant was het gesprek dat schrijver, moderator etc. Lara Nuberg voerde met cultureel antroploog Sinan Çankaya, auteur van Mijn ontelbare identiteiten. Sinan hield trouwens in 2022 ook een zeer aansprekende lezing voor de Diversity Academy van SZW en VWS, waarvan ik redactielid ben.
Dubbelbloed, gemengdheid, welke mix dan ook: het wordt in Nederland steeds belangrijker elkaar werkelijk te zien. Voor eigen parochie deel ik vooral de kracht hiervan. Maar juist ook daarbuiten. Ook voor de ander, die ik graag over de streep ‘trek’ 😉 En in dit verband is de oproep van Adriaan van Dis bij Buitenhof, niet nieuw, maar wel zeer welkom: Omarm het ongemak; verdiep je, verplaats je in de ander! https://lnkd.in/ekvW3bRQ
Foto’s Djam Boekoe: Helena Smit Overige foto’s Patrick Wouters.
Alle informatie over Vlucht in de werkelijkheid vind je hier: https://senangproducties.com/vlucht-in-de-werkelijkheid/
Peter van Riel van de Stichting Pelita, bespreekt Vlucht in de werkelijkheid in de Indische Podcast aflevering 33. Een uitnodiging om mijn debuut te lezen.Ik draag ook enkele fragmenten voor.
Vlucht in de werkelijkheid is exclusief te koop via onder meer:
Vlucht in de werkelijkheid: “Een mooi en intrigerend mozaïek van verhalen, waarvan de puzzelstukjes langzaam op hun plaats vallen.” Een rake lezersreactie op mijn boek. Het geeft de essentie van mijn debuut en de bedoeling ervan goed weer.
Journalist en tekstschrijver Sam Jongenotter schreef voor de Sozavox special over #Verbinding, een treffend artikel over mijn boek en ik voor de rubriek Na het werk.
Fragmenten uit Vlucht in de werkelijkheid, waar mogelijk geïllustreerd met beeldmateriaal, bedoeld als impressie van mijn boek. Scènes uit Den Haag, voormalig Nederlands-Indië, Indonesië en Suriname. People, places and things: het decor van Vlucht in de werkelijkheid. In het derde deel is hoofdstuk 5 (fragment) pagina 20 e.v. van enkele foto’s voorzien.Één van de hoofdpersonen, Erik, bezoekt zijn lievelingsoom- en tante in Den Haag.
[5]
Leyweg ter hoogte van de Jaarsveldstraat gezien richting Volendamlaan; links het gemaal, verder het Oogziekenhuis en het Gemeenteziekenhuis Leyenburg (in aanbouw). Erik stapte hier uit tramlijn zes op weg naar zijn oom en tante. De foto is gemaakt in circa 1970 door de Dienst voor de Stadsontwikkeling en komt uit de Collectie Haags Gemeentearchief.
De tijd heeft stilgestaan in de portiekwoning aan de Jaarsveldstraat in Den Haag. Het zou er nog steeds 1969 kunnen zijn. In de gang ruikt het Indisch. Een mengeling van jasmijnthee en versgebakken tempé en tahoe. De geur uit mijn jeugd. De klok naast het toilet loopt vijf minuten achter en in de open gangkast die dienstdoet als voorraadkast zijn veel levensmiddelen bijna over de houdbaarheidsdatum heen. Ik moet altijd even achter het gordijn kijken.
Portiekwoningen in de Jaarsveldstraat richting Werkhovenstraat. Deze wijk staat model voor de plek waar Oom Rob en tante Non in de jaren vijftig neerstreken vanuit Indonesië. De foto is gemaakt door de Dienst voor de Stadsontwikkeling en komt uit de Collectie Haags Gemeentearchief.
De Werkhovenstraat circa 1952. De foto is gemaakt door de Dienst voor de Stadsontwikkeling en komt uit de Collectie Haags Gemeentearchief.
‘Ja, jong, je weet maar nooit…’ zegt tante Non ter verontschuldiging als ze mijn jas aanneemt. De warme omhelzing is zo vertrouwd. Troostvol. In haar armen voel ik me nog altijd dat jochie van weleer. Haar hand op mijn hoofd is een weldaad. Ik heb dat zo nodig. Ze lacht om de grimas die ik trek als ze me de woonkamer in dirigeert. ‘Gezellig dat je er bent.’
Oom Rob zit in een comfortabele, opgelapte fauteuil bij het raam. De notenhouten meubels hebben hun glans nog niet verloren. De tl-buizen midden in de woonkamer doen er nog een schepje bovenop. Op de oude buizenradio van Philips waaruit geen geluid meer komt, staan nog altijd twee ebbenhouten beeldjes, op een gehaakt kleedje. Degelijk houtwerk, afkomstig uit Bali. Al mijn ooms en tantes hebben die beeldjes. Ik ook.
De Philips Bolero 59 radio van oom Rob en tante Non. Fotobron: Etsy.
De ebbenhouten beeldjes uit Bali.
Aan de muur hangen Indonesische taferelen uit lang vervlogen tijden. Op het wandmeubel staat het houten lijstje met de bijna vergeelde portretten van mijn overgrootouders. Op geen van de foto’s die ik van hen ken, kijken ze in de lens.
Antiek schilderijtje Indonesië.
‘Blijf zitten, oom.’ Ik buk en omhels mijn oom. Ik vind hem toch wat brozer dan een half jaar geleden. ‘Die foto’s wil ik graag scannen, als u het goedvindt.‘
‘Neem maar mee. Tante heeft de rest al voor je klaargezet.’ Oom Rob wijst naar een gedeukt Verkade koekblik op de eettafel. ‘We hebben ze niet meer ingeplakt. Te veel werk.’
Ik haal een stapel foto’s uit het blik. Ze zijn lang geleden, tijdens de Japanse bezetting of later, in de bersiaptijd, uit fotoalbums gescheurd en meegesleept van hot naar her. Vreemde en bekende gezichten wisselen elkaar af. Op de achterkant van enkele foto’s staat wat geschreven. Ik herken het vaste handschrift van mijn tante: Met Rob op de Poentjakpas, zomer 1938; Fuiven bij Zus, 3 mei 1952 en Graf van kleintje, Kembang Koening, Soerabaja, 1956.
Marijke Pernet en Schelte Wouters, de ouders van de ateur: huisfuif bij de familie Van der Hof, Embong Kenongo 1 Surabaya, 21 februari 1957.
‘Hier.‘ Oom Rob wijst naar een grote foto met een gekartelde rand. De kleine foto van het graf van zijn eerste kind wil hij liever niet zien. ‘Dit is de enige foto die we van jouw overgrootvader en grootvader samen hebben. Een echte blanda. Blanke Indo, noemde tante mijn oudeheer, want hij is zo verindischt als de pieten.’
‘Oom, deze foto stond vorige maand in Moesson. Iemand heeft de foto naar het Indisch Familie Archief gestuurd. Af- zender onbekend. Wat een toeval. Bij opa en oma stond ze ook altijd op de kast. Ik vind het echt een bijzondere foto. Niet vergelijkbaar met andere familiefoto’s die ik ken. Niks geen Djas toetoep, gewoon een totok in zijn slaapbroek, relaxed in de tropen.’
Fragmenten uit Vlucht in de werkelijkheid, waar mogelijk geïllustreerd met beeldmateriaal, bedoeld als impressie van mijn boek. Scènes uit Den Haag, voormalig Nederlands-Indië, Indonesië en Suriname. People, places and things: het decor van Vlucht in de werkelijkheid. In het tweede deel is hoofdstuk 2, pagina 16 van enkele foto’s voorzien.Één van de hoofdpersonen, Erik, mijmert over het oude familiehuis op Oost-Java uit hoofdstuk 1.
[2]
Op Oost-Java staat nog steeds het familiehuis dat het decor vormde van bijna alle verlovings- en trouwfoto’s van mijn Indische oudooms en -tantes. Hun kinderen zijn praktisch allemaal in hetzelfde huis geboren. Tijdens mijn eerste rootsreis naar Indonesië, in de jaren negentig, vond ik het woonhuis terug. Onherkenbaar verbouwd en uitgebreid. De Chinese bewoner wilde niet dat ik er rondneusde of ook maar in de buurt van zijn erf kwam. Hij verwees me naar het vierde grote huis in de straat: ‘Dáár woonden vroeger blanda’s.’
Het karakteristieke langgerekte Indische huis met witgekalkte muren, kleine oprijlaan met witte kiezelstenen, grote bloempotten, open voorgalerij, vloer met roodbruine tegels, broodoven, bijgebouwen en achtererf (zo groot als een voetbalveld, beweerde mijn moeder) staat nog steeds in Indonesië. Alleen weet niemand nog wat is bijgebouwd of gesloopt. Niemand weet nog wie daar vroeger woonde.
Het familiehuis in Mojokerto dat model staat voor het huis uit Vlucht in de werkelijkheid. Dit is de trouwfoto van de zus van de oma van de auteur: Eus Stok, die op 4 maart 1938 trouwde met Oscar Rudolph. De oma van de auteur staat uiterst links op de foto. De vader van de auteur is de jongen in matrozenpak, eerste rij, vierde van recht.Foto afkomstig uit de verzameling van Grace Rudolph (1943-2021).
De verlovingsfoto van de grootouders van de auteur langs vaderskant: Melanie Constance Stok (1910-1981) en Schelte Wouters (1901-1944). De foto is gemaakt voor het familiehuis in Mojokerto dat model staat voor het familiehuis in Vlucht in de werkelijkheid.
Ik kon me haast niet voorstellen dat mijn familie hier decennialang rondliep. De hitte, de drukte, de mensen die voortdurend iets van me wilden. Ik herkende het land in eerste instantie niet als het land van mijn ouders. Toch moest zelfs ik toegeven dat sporen uit het verleden nog zichtbaar waren, voelbaar. Op reis met de herinneringen van een ander. Op zak met een handvol foto’s van vroeger: de watertoren, de oude lagere school, de pasar, de jacht.
Watertoren Mojokerto jaren vijfig. De vader van de auteur Schelte Wouters (1932-2013), tweede van links.
De watertoren van Mojokerto (2019), aan de voet van het oude zwembad is onlangs verbouwd tot een monumentaal Islamitisch monument.
Simpangschool Soerabaja, jaren twintig van de 20e eeuw.De moeder van de auteur zat op deze school.
De oude lagere school uit Vlucht in de werkelijkheid: Simpangschool Surabaya (2019).De warings staan er nog steeds…
De jacht. Jaren twintig, 20e eeuw. Plantage Tjoeroeg Soekoredjo Kendal (Curug Sewu). Vierde van rechts de opa van de auteur Schelte Wouters (1901 – 1944) met twee van zijn broers (Joost en August).
Jaren later zag ik via Google Street View dat ik toen wel degelijk gelijk had: het huis met het langgerekte dak met rode dakpannen is duidelijk te zien vanuit de lucht. Gelegen naast de kampong, waar achtergebleven Indo’s nog steeds in vrij armoedige omstandigheden woonden.
Jl. Hos. Cokro Aminoto, Mojerkoto. Het tweede langgerekte huis links op deze Google Street View foto is het familiehuis dat model staat voor het huis uit Vlucht in de werkelijkheid
Senang producties 